แสดงบทความที่มีป้ายกำกับ Capacitor แสดงบทความทั้งหมด
แสดงบทความที่มีป้ายกำกับ Capacitor แสดงบทความทั้งหมด

วันพุธที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2562

การอ่านค่าตัวเก็บประจุ


การอ่านค่าตัวเก็บประจุและค่าความคลาดเคลื่อนตัวเก็บประจุที่แสดงบนตัวเก็บประจุโดยสามารถทำได้ 2 วิธี

1 แบบตัวเลขหรือตัวอักษร (Alphanumeric Labels
2 แบบรหัสสี (Color Coding)

การอ่านค่าตัวเก็บประจุด้วยตัวเลข หรือตัวอักษร

ตัวเก็บประจุจะสังเกตุได้ว่ามีตัวเลขและตัวอักษรอยู่บนตัวทั้งแบบกลมแบบและทรงกระบอกซึ่งนั่นเป็นค่าที่บ่งบอกถึงข้อมูลและรายละเอียดของตัวเก็บประจุ

ตัวเก็บประจุทรงกระบอกมีลักษณะตัวใหญ่จะแสดงรายละเอียดการอ่านค่าตัวเก็บประจุได้เข้าใจกว่า ค่าความจุจะพิมพ์แสดงบนตัวเก็บประจุมีหน่วยเป็น uF หรือ MF ค่าความคลาดเคลื่อนแสดงเครื่องหมาย +- ตามด้วยเครื่องหมาย % ค่าทนแรงดันเป็น V ส่วนตัวเลขหรืออักษรอื่นๆเป็นรหัสของผู้ผลิต

การอ่านค่าตัวเก็บประจุแบบจานกลมต้องอาศัยการถอดรหัสจ่กตัวเลขนั้นๆ ส่วนใหญ่แล้วตัวเก็บประจุประเภทนี่จะไม่ระบุหน่วยมาให้ ดังนั้นวิธีการอ่านหน่วยตัวเลขที่มีจุดทศนิยมจะมีหน่วยเป็นไมโครฟารัด เช่น 0.01 จะได้ 0.01uF, 0.002 จะได้ 0.002uF เพียงแค่ใส่หน่วยไมโครฟารัดเข้าไป แต่ถ้าตัวเลขไม่มีจุดทศนิยมจะมีหน่วยเป็นพิโกฟารัด (pF) เช่น 50 อ่านค่าได้ 50pF, 220pF หรือ 104 จะได้ 100,000pF


วิธีการหาค่า ตัวเลขสองตัวหน้าจะเป็นตัวตั้งและตัวที่สามจะเป็นตัวคูณเลขยกกำลัง
ตัวอย่างเช่น

   104 25V = 100,000pF 25V (10 x 10^4 มีหน่วยเป็น uF)

   222 25V = 2200pF 25V  (22 x 10^2 มีหน่วยเป็น uF)


แต่ถ้าตัวเลขมี 2 หลักหรือตัวเลขหลักที่ 3 เป็นเลข 0 ให้อ่านค่านั้นได้เลยครับเช่น 50 = 50pF, 220 = 220pF


อีกวิธีหนึ่งจะต้องใช้ความเชี่ยวชาญขึ้นมาหน่อยคือการเติม 0 เข้าไปหรือการย้ายจุดทศนิยม
ตัวอย่างเช่น

   104 ให้เติมเลข 0 เข้าไป 4 ตัว จะได้ 100,000pF

   222 ให้เติมเลข 0 เข้าไป 2 ตัว จะได้  2200pF



ค่าความคลาดเคลื่อนบางครั้งจะระบุไว้ชัดเจนตัวอย่างเช่น +-5%, +-10% แต่ในบางกรณีจะรุบุไว้เป็นตัวอักษรเช่น

         F    =  1%
         G    =  2%
         J     =  5%
         K    =  10%
         M   =  20%
         Z    =  -20%, +80%


การอ่านค่าการเก็บประจุโดยใช้รหัสสี

การอ่านค่าตัวเก็บประจุปัจจุบันส่วนใหญ่จะเป็นการอ่านค่าแบบตัวเลขและตัวอักษรแต่การบอกค่าแบบรหัสสียังคงมีใช้อยู่บ้าง ซึ่งการอ่านค่ารหัสสีจะเหมือนกับการอ่านค่าตัวต้านทานทุกประการแต่จะมีต่างอยู่บ้างคือค่าความคลาดเคลื่อนเฉพาะบางตัวเท่านั้น








อ้างอิงแหล่งข้อมูล:

 **หนังสือเรียนวิชางานไฟฟ้าอิเล็กทรอนิกส์ รหัส 3100-0003  มงคล พรหมเทศ, ณรงค์ชัย กล่มสมุทร



วันพฤหัสบดีที่ 7 มีนาคม พ.ศ. 2562

ตัวเก็บประจุ Capacitor

 ตัวเก็บประจุ (Capacitor) เป็นอุปกรณ์ที่เห็นทั่วไปในวงจรอิเล็กทรอนิกส์ ตัวเก็บประจุมีคุณสมบัติเก็บประจุไฟฟ้าใว้ในตัวของมันเองเปรียบเหมือนแบทเตอรี่ตัวหนึ่งในวงจร  ตัวเก็บประจุจะค่อยๆเก็บประจุเมื่อมีแรงดันจ่ายเข้าไปถึงจุดจุดหนึ่งเมื่อแรงดันลดลงตัวเก็บประจุจะคายประจุออกมาเป็นอย่านี้ไปเรื่อยๆ จึงนิยมนำตัวเก็บประจุไปใช้ในวงจรกรองกระแสตรง วงจรกรองความถี่ วงจรคับปิ้งสัญญาณ เป็นต้น
ลักษณะตัวเก็บประจุ

คุณสมบัติอีกอย่างหนึ่งของตัวเก็บประจุคือมันจะกันไฟฟ้ากระแสตรงและจะยอมให้ผ้านเฉพาะไฟฟ้ากระแสสลับเท่านั้น ตัวเก็บประจุ หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าคอนเดนเซอร์ (Condenser) หรือเรียกสั้นๆว่า (C) 

โครงสร้างภายในตัวเก็บประจุประกอบไปด้วยแผ่นโลหะตัวนำสองแผ่นถูกขั้นไว้ด้วยสารไดอิเล็กตริกดังแสดงในรูปด้านล่าง

โครงสร้างพื้นฐานของตัวเก็บประจุ

สารไดอิเล็กตริกที่นิยมนำมาใช้ทำตัวเก็บประจุ ได้แก่ อากาศ กระดาษ น้ำมัน เซรามิก ไมก้า (mica) น้ำยาอิเล็กทรอไลต์ พลาสติก หรือเทฟลอน (teflon) สัญลักษณ์ทางไฟฟ้าของตัวเก็บประจุแสดงในรูปด้านล่าง



สัญลักษณ์ตัวเก็บประจุ 

 ตัวเก็บประจุ แต่ละตัวมีความสามารถในการสะสมความจุพลังงานมากน้อยไม่เท่ากันซึ่งค่าความจุมีหน่วยเป็นฟารัด (farad หรือตัวย่อ F) โดยตั้งชื่อให้เป็นเกียรติแก่นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ ชื่อไมเคิล ฟาราเดย์ (MichaelFaraday) ค่าความจุของตัวเก็บประจุในทางกายภาพนั้นขึ้นอยู่กับปัจจัย 3 ประการคือ

• พื้นที่ส่วนที่ซ้อนกันของแผ่นตัวนำ
• ระยะห่างระหว่างแผ่นตัวนำ
• ชนิดของไดอิเล็กตริกที่นำมาใช้ทำตัวเก็บประจุ


พื้นที่ส่วนที่ซ้อนกันของแผ่นตัวนำ เป็นปัจจัยหนึ่งที่ใช้ในการกำหนดขนาดของค่าความจุ โดยถ้าเราวางแผ่นตัวนำซ้อนกันเต็มแผ่นตามรูปที่ (ก) ตัวเก็บประจุก็สามารถเก็บประจุไฟฟ้าได้มาก แต่ถ้าเราวางแผ่นตัวนำให้ซ้อนกันน้อย ดังรูปที่ (ข) ก็จะทำให้ตัวเก็บประจุสามารถเก็บประจุไฟฟ้าได้ลดน้อยลง ถ้าพื้นที่ของแผ่นตัวนำมีขนาดเล็กก็จะทำให้ตัวเก็บประจุสามารถเก็บประจุไฟฟ้าได้น้อย ในทางตรงกันข้าม ถ้าพื้นที่ของแผ่นตัวนำมีขนาดใหญ่ ก็จะทำให้ตัวเก็บประจุสามารถเก็บประจุไฟฟ้าได้มากด้วย


(ก) เมื่อแผ่นตัวนำซ้อนกันเต็มพื้นที่ ค่าความจุมาก          (ข) เมื่อแผ่นตัวนำซ้อนกันไม่เต็มพื้นที่ ค่าความจุน้อย

ลักษณะพื้นที่ส่วนที่อยู่ซ้อนกันของแผ่นตัวนำที่มีผลต่อค่าความจุ


ระยะห่างระหว่างแผ่นตัวนำ จะมีผลต่อปฏิกิริยาระหว่างแผ่นตัวนำทั้งสอง โดยถ้าเราวางแผ่นตัวนำทั้งสองให้มีระยะห่างน้อย จะทำให้ค่าความจุเพิ่มมากขึ้น (ก) แต่ถ้าเราเลื่อนแผ่นตัวนำทั้งสองออกให้มีระยะห่างกันมากๆ จะมีผลทำให้ค่าความจุลดลง ดังรูป (ข)




(ก) ระยะห่างน้อย ค่าความจุมาก                              (ข) ระยะห่างมาก ค่าความจุน้อย

ระยะห่างระหว่างแผ่นตัวนำที่มีต่อค่าความจุ


ชนิดของไดอิเล็กตริกที่นำมาใช้ทำตัวเก็บประจุค่า เพอร์มิตติวิตี้หรือสภาพยอม (สัญลักษณ์คือ ε) ของสารไดอิเล็กตริก ซึ่งเป็นค่าเฉพาะตัวของสารไดอิเล็กตริก เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่มีผลต่อค่าความจุของตัวเก็บประจุ ถ้าใช้สารไดอิเล็กตริกที่มีค่าเพอร์มิตติวิตี้มาก ก็จะได้ตัวเก็บประจุที่มีค่าความจุมากด้วย

ตัวอย่าง ถ้าเราใช้ไดอิเล็กตริกชนิดเซรามิก (ceramic) แทนไดอิเล็กตริกชนิดอากาศ เราจะได้ตัวเก็บประจุที่มีค่าความจุเพิ่มเป็น 3 เท่าของไดอิเล็กตริกชนิดอากาศ เป็นต้น

ตารางค่าคงตัวไดอิเล็กตริกของสารไดอิเล็กตริกชนิดต่างๆ 




 ตัวเก็บประจุ (Capacitor) ตัวเก็บประจุสามารถแบ่งลักษณะตามโครงสร้างออกได้ 3 ประเภท
1 ตัวเก็บประจุแบบค่าคงที่ (Fixed Capacitor)
2 ตัวเก็บประจุแบบปรับค่าได้ (Variable Capacitor)
3 ตัวเก็บประจุแบบเลือกค่าได้ (Select Capacitor)

ตัวเก็บประจุแบบค่าคงที่ (Fixed Capacitor)



ลักษณะตัวเก็บประจุแบบค่าคงที่


คือ ตัวเก็บประจุที่มีค่าความจุคงที่ไม่สามารถเปลี่ยนแปรงค่าได้ โดยปกติจะมีลักษณะรูปทรงเป็นวงกรม สี่เหลี่ยมผืนผ้า หรือ ทรงกระบอกจะมีค่าความจุเป็นนาโนฟารัด (nF) พิโกฟารัด (pF) ไมโครฟารัด (uF) ส่วนมากจะแบ่งชนิดตามประเภทของวัสดุฉนวนที่นำมาใช้ทำไดอิเล็กตริกได้ดังนี้

• ตัวเก็บประจุชนิดกระดาษ (paper capacitor)
• ตัวเก็บประจุชนิดไมก้า (mica capacitor)
• ตัวเก็บประจุชนิดเซรามิก (ceramic capacitor)
• ตัวเก็บประจุชนิดฟิล์มพลาสติก (plastic - film capacitor)
• ตัวเก็บประจุชนิดอิเล็กโทรลิติก (electrolytic capacitor)
• ตัวเก็บประจุชนิดแทนทาลัม (tantalum capacitor)

ตัวเก็บประจุชนิดเปลี่ยนแปรค่าได้ (variable capacitor)
จะมีลักษณะโครงสร้างที่ประกอบด้วยแผ่นโลหะ 2 ชุด แต่ละชุดของแผ่นโลหะจะเป็นแผ่นที่วางซ้อนกันอยู่ คือชุดที่หนึ่งสามารถเคลี่อนที่ได้โดยการหมุนแกนที่เรียกว่า โรเตอร์ (rotor) และชุดของแผ่นโลหะที่ยึดติดอยู่กับที่ ซึ่งเรียกว่าสเตเตอร์ (stator) บริเวณรอยต่อลอยอยู่ได้เพราะใช้ฉนวนเบกาไลต์หรือกระเบื้องเป็นตัวยึดตรึงไว้กับตัวถังของตัวเก็บประจุนี้ ดังรูปด้านล่าง
(ก) รูปร่างตัวเก็บประจุแปรค่าได้                            (ข) สัญลักษณ์ตัวเก็บประจุแปรค่าได้

ตัวเก็บประจุเปลี่ยนแปรค่าได้จะใช้อากาศเป็นไดอิเล็กตริกเป็นส่วนใหญ่ และค่าความจุของตัวเก็บประจุชนิดนี้จะมีค่าความจุเปลี่ยนแปรได้เมื่อเราหมุนแกนของโรเตอร์ ถ้าหมุนให้แผ่นโลหะทั้งสองวางซ้อนกันมากที่สุด ค่าความจุของตัวเก็บประจุจะมีค่ามาก แต่ถ้าหมุนให้แผ่นโลหะทั้งสองวางซ้อนกันน้อยที่สุด ค่าความจุของตัวเก็บประจุจะมีค่าน้อยโดยทั่วไปตัวเก็บประจุชนิดเปลี่ยนแปรค่าได้ จะมีค่าความจุประมาณ 10 ถึง 400 ฟิโคฟารัด การนำไปใช้งานนิยมใช้ในวงจรจูนเนอร์ของเครื่องรับวิทยุหรือเครื่องรับโทรทัศน์

ตัวเก็บประจุชนิดปรับค่าได้ (adjustable capacitor)

ในบางครั้งตัวเก็บประจุชนิดปรับค่าได้ จะเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ทริมเมอร์ (trimmer) ซึ่งจะมีโครงสร้างภายในที่ประกอบขึ้นมาจากแผ่นโลหะบางๆ วางซ้อนกันหลายๆ แผ่น และใช้เซรามิกหรือไมก้าเป็นไดอิเล็กตริกคั่นกลางระหว่างแผ่นโลหะ ส่วนตรงกลางจะมีสกรูขันไว้เพื่อใช้ปรับแผ่นโลหะที่วางซ้อนกันให้ระยะชิดกันหรือระยะห่างกันได้ ดังรูป

(ก) ลักษณะตัวเก็บประจุชนิดปรับค่าได้                                       (ข) สัญลักษณ์ตัวเก็บประจุชนิดปรับค่าได้     

ตัวเก็บประจุชนิดปรับค่าได้

อ้างอิงข้อมูลจาก : http://edltv.thai.net/courses/136/50scM3-KO060202.pdf